Deprem anında ve sonrasında ne yapmalı?

Deprem birkaç saniye ile bir iki dakika arasında sürer. Bu kısa sürede ne yapacağınızı önceden bilmek, panikle yanlış hareket etme riskini azaltır. Aşağıdaki öneriler AFAD’ın ve uluslararası afet kuruluşlarının ortak tavsiyelerine dayanır.

Sarsıntı sırasında: Çök, Kapan, Tutun

• Çök: Sarsıntı sizi düşürmeden önce dizlerinizin üzerine çökün.
• Kapan: Sağlam bir masa veya sehpanın altına girin; yoksa iç duvar dibine geçin. Başınızı ve boynunuzu kollarınızla koruyun.
• Tutun: Altına girdiğiniz eşyanın ayağına tutunun ve sarsıntı bitene kadar yerinizden ayrılmayın.

Uzun süre yayılan “yaşam üçgeni” önerisi uzmanlar ve AFAD tarafından önerilmez. Sarsıntı sırasında yer değiştirmeye çalışmak, düşen eşyalar ve cam kırıkları nedeniyle yaralanma riskini artırır.

Bulunduğunuz yere göre

• Yataktaysanız: Yatakta kalın, başınızı yastıkla koruyun.
• Mutfaktaysanız: Ocak, buzdolabı ve dolaplardan uzaklaşın.
• Açık alandaysanız: Binalardan, elektrik direklerinden, ağaçlardan ve duvarlardan uzak durun.
• Araçtaysanız: Köprü, üst geçit ve binalardan uzak, güvenli bir yerde durun; sarsıntı bitene kadar araçta kalın.
• Kalabalık bir yerdeyseniz: Kapılara ve merdivenlere koşmayın; izdiham, sarsıntıdan daha tehlikeli olabilir.

Sarsıntı sırasında asansör kullanmayın, merdivenlere ve balkona çıkmayın, pencereden atlamaya çalışmayın.

Sarsıntı bittikten sonra

• Önce kendinizi, sonra çevrenizdekileri yaralanma açısından kontrol edin.
• Binada hasar görüyorsanız sakin şekilde ve merdivenleri kullanarak dışarı çıkın. Ayakkabı giymeyi unutmayın; yerde cam kırıkları olabilir.
• Gaz kokusu alırsanız ateş yakmayın, elektrik düğmelerine dokunmayın; mümkünse vanayı kapatın.
• Hasarlı binalara eşya almak için geri girmeyin. Artçı depremler zarar görmüş yapıları yıkabilir.
• Telefon hatlarını acil durumlar için boş bırakın; arama yerine kısa mesaj kullanın.
• Bilgiyi resmî kaynaklardan alın: AFAD, valilik ve belediye duyuruları. Sosyal medyadaki “büyük deprem geliyor” türü paylaşımlara itibar etmeyin; depremler önceden tahmin edilemez.

Önceden yapılabilecekler

• Eşyaları sabitleyin: Dolap, kitaplık ve televizyon gibi devrilebilecek eşyaları duvara sabitleyin. Ağır eşyaları alt raflara koyun.
• Güvenli noktaları belirleyin: Evdeki her oda için çökebileceğiniz sağlam masa veya iç duvar dibini önceden belirleyin.
• Buluşma noktası: Ailenizle, deprem sonrası telefonla ulaşamazsanız buluşacağınız bir yer kararlaştırın. Bulunduğunuz ilçenin afet toplanma alanını öğrenin.
• Deprem çantası hazırlayın.

Deprem çantasında neler olmalı?

• Su ve uzun süre bozulmayan yiyecekler
• İlk yardım malzemeleri ve düzenli kullandığınız ilaçlar
• El feneri, yedek piller, düdük
• Pilli radyo ve telefon için taşınabilir şarj cihazı
• Kimlik, tapu, sigorta poliçesi gibi önemli belgelerin fotokopileri
• Bir miktar nakit para
• Mevsime uygun kıyafet, battaniye, ıslak mendil ve hijyen malzemeleri

Çantayı kolay ulaşılabilir bir yerde tutun ve içindekilerin son kullanma tarihlerini yılda bir kontrol edin.

Asıl önlem: sağlam bina

Depremde can kayıplarının büyük çoğunluğu, sarsıntının kendisinden değil binaların hasar görmesinden ve yıkılmasından kaynaklanır. Bu yüzden en önemli önlem, deprem yönetmeliğine uygun yapılmış ve denetlenmiş bir binada yaşamaktır.

• Binanızın yapım yılını ve ruhsat bilgilerini öğrenin. Türkiye’de deprem yönetmelikleri 1999 depremlerinden sonra ve 2018’de yayımlanan Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği ile önemli ölçüde güncellendi.
• Taşıyıcı sisteme müdahale ettirmeyin. Kolon, kiriş veya taşıyıcı duvarların kesilmesi, delinmesi ya da kaldırılması binanın depreme dayanımını ciddi şekilde azaltır. Komşunuzda böyle bir tadilat görürseniz belediyeye bildirin.
• Şüpheniz varsa inceleme yaptırın. Binanızın deprem dayanımını yetkili kuruluşlara ve mühendislere inceletebilirsiniz.
• Zorunlu deprem sigortası (DASK): Konutlar için zorunlu deprem sigortası, depremde binanın gördüğü hasarı karşılar. Poliçenizin güncel olduğundan emin olun.

Aile afet planı

Deprem sonrasında telefon şebekeleri yoğunluk nedeniyle çalışmayabilir. Önceden konuşulmuş basit bir plan, aile bireylerinin birbirini bulmasını kolaylaştırır:

• Evde, okulda ve iş yerinde deprem olursa kimin kimi alacağını belirleyin.
• Farklı bir şehirde yaşayan bir yakınınızı “iletişim kişisi” olarak seçin; herkes ona haber versin.
• Bulunduğunuz yerin afet ve acil durum toplanma alanını e-Devlet’teki sorgulama hizmetinden öğrenin.
• Yaşlı, engelli ya da sürekli ilaç kullanan aile bireyleri için ek hazırlık yapın; ilaçlarının yedeğini çantada bulundurun.
• Çocuklara “Çök, Kapan, Tutun” hareketini oyunla öğretin ve yılda birkaç kez evde tatbikat yapın.

Enkaz altında kalırsanız

• Sakin olmaya çalışın, enerjinizi koruyun.
• Ağzınızı ve burnunuzu bir bezle kapatarak toz solumaktan kaçının.
• Sürekli bağırmak yerine borulara veya duvara düzenli aralıklarla vurun ya da düdük çalın; arama ekipleri sesi duyabilir.
• Kibrit veya çakmak yakmayın; ortamda gaz kaçağı olabilir.

Depremde neler olduğunu anlamak için deprem büyüklüğü ve artçı depremler rehberlerine de göz atabilirsiniz.

Acil durumda 112‘yi arayın. Türkiye’deki son depremleri Son depremler sayfasından AFAD verisiyle takip edebilirsiniz.