Ay evreleri, Ay'ın Güneş tarafından aydınlatılan yüzünün Dünya'dan görünen kısmının değişmesiyle oluşur. Bir yeni aydan diğerine ortalama 29,5 gün geçer; bu sürede Ay yeni ay, ilk dördün, dolunay ve son dördün evrelerinden geçer. Dolunay, Ay'ın Dünya'ya göre Güneş'in tam karşısında olduğu andır.
Ay kendi ışığını üretmez; Güneş’ten aldığı ışığı yansıtır. Ay’ın her zaman yarısı aydınlıktır, ancak Dünya’nın çevresinde dolanırken bu aydınlık yarının bize dönük kısmı değişir. Gökyüzünde gördüğümüz hilal, yarım ay ya da dolunay bu açının sonucudur.
Dört ana evre
| Evre | Ne olur? | Gökyüzünde |
|---|---|---|
| Yeni ay | Ay, Güneş ile Dünya arasında | Görünmez |
| İlk dördün | Ay yörüngesinin çeyreğinde | Sağ yarısı aydınlık, akşam görülür |
| Dolunay | Ay, Dünya’ya göre Güneş’in tam karşısında | Tamamı aydınlık, bütün gece görülür |
| Son dördün | Ay yörüngesinin dörtte üçünde | Sol yarısı aydınlık, sabaha karşı görülür |
Bu dört an arasında Ay, büyüyen ve küçülen hilal ile şişkin ay evrelerinden geçer. Türkiye’nin bulunduğu kuzey yarımkürede büyüyen ay sağdan, küçülen ay soldan aydınlık görünür.
Bir ay döngüsü neden 29,5 gün?
Ay, Dünya’nın çevresindeki turunu yıldızlara göre yaklaşık 27,3 günde tamamlar. Ancak bu sürede Dünya da Güneş’in çevresinde ilerlediği için, Ay’ın Güneş’e göre aynı konuma gelmesi yaklaşık 29,53 gün sürer. İki dolunay arasındaki süre bu yüzden ortalama 29,5 gündür ve her ay biraz değişir.
Mavi ay, süper ay ve tutulmalar
- Mavi ay: Bir takvim ayında iki dolunay görülürse ikincisine verilen addır. Ay döngüsü 29,5 gün olduğu için yaklaşık iki üç yılda bir yaşanır.
- Süper ay: Dolunay, Ay’ın Dünya’ya en yakın olduğu noktaya denk geldiğinde Ay biraz daha büyük ve parlak görünür.
- Ay tutulması: Yalnızca dolunayda, Güneş, Dünya ve Ay tam aynı hizaya geldiğinde olur. Ay’ın yörüngesi Dünya’nınkine göre eğik olduğu için her dolunayda tutulma yaşanmaz.
- Güneş tutulması: Yalnızca yeni ayda olabilir.
Hicri takvim ve ay
Hicri takvimde aylar, yeni aydan sonra ince hilalin görülmesiyle başlar. Bu yüzden hicri bir yıl, güneş yılından yaklaşık 11 gün kısadır ve Ramazan ile bayramlar her yıl yaklaşık 11 gün öne kayar. Türkiye’de Diyanet İşleri Başkanlığı hicri takvimi astronomik hesapla önceden ilan eder.
Sonraki dolunay ve yeni ay tarihlerini, Türkiye saatiyle ay evreleri ve dolunay takvimi sayfasında bulabilirsiniz. Tarihler gökbilimci Jean Meeus’un astronomik algoritmalarıyla hesaplanır.