Gün doğumu ve batımı saatleri, Dünya'nın ekseninin yaklaşık 23,4 derece eğik olması ve Güneş'in çevresinde dolanması nedeniyle yıl boyunca değişir. Türkiye'de en uzun gün 21 Haziran civarında, en kısa gün 21 Aralık civarındadır. Doğudaki illerde güneş batıdaki illerden bir saate yakın önce doğar.
Yazın sabah 5.30’da aydınlanan gökyüzü, kışın 8’e kadar karanlık kalabilir. Gün doğumu saatlerindeki bu değişimin nedeni, Dünya’nın Güneş’e göre konumudur.
Eksen eğikliği ve mevsimler
Dünya’nın dönme ekseni, Güneş’in çevresindeki yörünge düzlemine göre yaklaşık 23,4 derece eğiktir. Kuzey yarımküre yazın Güneş’e doğru eğik olduğu için Güneş gökyüzünde daha yüksek bir yay çizer, daha erken doğar ve daha geç batar. Kışın ise tersi olur.
| An | Yaklaşık tarih | Türkiye’de |
|---|---|---|
| Yaz gündönümü | 20–21 Haziran | Yılın en uzun günü (Ankara’da yaklaşık 15 saat) |
| Sonbahar ekinoksu | 22–23 Eylül | Gündüz ve gece yaklaşık eşit |
| Kış gündönümü | 21–22 Aralık | Yılın en kısa günü (Ankara’da yaklaşık 9 saat 20 dakika) |
| İlkbahar ekinoksu | 20–21 Mart | Gündüz ve gece yaklaşık eşit |
Şehirden şehre fark
Türkiye doğu-batı yönünde yaklaşık 1.600 kilometre uzanır, ama tüm ülkede tek saat dilimi kullanılır. Güneş doğudan batıya ilerlediği için Hakkari ve Van gibi doğu illerinde güneş, Edirne ve Çanakkale’ye göre yaklaşık bir saat önce doğar ve batar. Kuzey-güney farkı ise mevsime göre gün uzunluğunu etkiler: yazın kuzeydeki illerde gündüz biraz daha uzun, kışın biraz daha kısadır.
En erken gün doğumu neden 21 Haziran’da değil?
En uzun gün 21 Haziran olsa da en erken gün doğumu bundan birkaç gün önce, en geç gün batımı ise birkaç gün sonra yaşanır. Bunun nedeni, Dünya’nın yörüngesinin tam daire olmaması ve eksen eğikliğiyle birlikte güneş öğlesinin yıl içinde birkaç dakika kaymasıdır. Aynı etki kışın da görülür: en geç gün doğumu genellikle Ocak başına denk gelir.
Gün doğumu ile namaz vaktindeki güneş saati aynı mı?
Tam olarak değil. Astronomik gün doğumu, güneş diskinin üst kenarının ufukta göründüğü andır. Diyanet’in namaz vakitlerindeki güneş vaktine ise ihtiyat payı (temkin) eklenir; bu yüzden iki saat arasında birkaç dakika fark olabilir.
Saatler nasıl hesaplanır?
Gün doğumu ve batımı, Güneş’in gökyüzündeki konumunu veren astronomik formüllerle dakika hassasiyetinde hesaplanabilir. Hesapta Güneş’in görünen yarıçapı ve atmosferin ışığı kırması da hesaba katılır; bu yüzden güneş, geometrik olarak ufkun altındayken bile görünmeye başlar.
81 il için bugünkü saatleri ve 30 günlük tabloyu gün doğumu ve gün batımı sayfasında bulabilirsiniz.