Hava tahminleri, dünya genelindeki gözlemlerin süper bilgisayarlarda çalışan sayısal hava tahmin modellerine verilmesiyle üretilir. İlk 2 – 3 günlük tahminler genellikle oldukça güvenilirdir; 7 günden sonrası için tahminler eğilim olarak okunmalıdır.
Telefonunuzda gördüğünüz “yarın 18 derece, öğleden sonra sağanak” bilgisi, dünyanın dört bir yanından toplanan milyonlarca ölçümün ve fizik yasalarına dayanan hesaplamaların sonucudur. Bu rehberde bir hava tahmininin nasıl üretildiğini ve neden bazen tutmadığını anlatıyoruz.
1. Gözlem: atmosferin bugünkü hali
Tahminin ilk adımı, atmosferin şu anki durumunu olabildiğince doğru ölçmektir. Bunun için birçok kaynak birlikte kullanılır:
- Meteoroloji istasyonları: Karada sıcaklık, nem, basınç, rüzgâr ve yağışı ölçer.
- Radyosondalar: Balonlarla atmosfere gönderilen cihazlar, yükseldikçe farklı katmanlardaki sıcaklık, nem ve rüzgârı ölçer.
- Uydular: Bulutları, su buharını, deniz yüzeyi sıcaklığını ve atmosferin farklı katmanlarını uzaydan gözler.
- Radarlar: Yağışın nerede olduğunu ve nasıl hareket ettiğini gösterir; kısa vadeli tahminler için çok değerlidir.
- Uçaklar, gemiler ve şamandıralar: Okyanus ve hava yolları üzerindeki boşlukları doldurur.
2. Sayısal hava tahmin modelleri
Toplanan gözlemler, atmosferin davranışını fizik denklemleriyle hesaplayan sayısal hava tahmin modellerine verilir. Model, atmosferi üç boyutlu bir ızgaraya böler ve her bir hücredeki sıcaklık, basınç, nem ve rüzgârın zamanla nasıl değişeceğini adım adım hesaplar. Bu hesaplamalar dünyanın en güçlü süper bilgisayarlarında yapılır.
Dünyada yaygın kullanılan küresel modeller arasında Avrupa Orta Vadeli Hava Tahminleri Merkezi’nin (ECMWF) modeli ve ABD’nin GFS modeli bulunur. Ülkelerin meteoroloji kurumları bunların yanında kendi bölgeleri için daha ayrıntılı, yüksek çözünürlüklü bölgesel modeller de çalıştırır.
3. Topluluk tahminleri
Gözlemlerde her zaman küçük hatalar bulunur ve atmosfer, başlangıçtaki küçük farkları zamanla büyüten kaotik bir sistemdir. Bu belirsizliği ölçmek için modeller, başlangıç koşulları biraz değiştirilerek onlarca kez çalıştırılır. Bu çalıştırmaların sonuçları birbirine yakınsa tahmin güvenilir, birbirinden çok farklıysa belirsizdir. “Yağış ihtimali yüzde 40” gibi ifadeler bu tür hesaplamalardan gelir.
Tahminler ne kadar güvenilir?
- İlk 24 – 72 saat: Sıcaklık ve genel hava durumu tahminleri genellikle oldukça isabetlidir.
- 3 – 7 gün: Genel eğilim (soğuma, ısınma, yağışlı bir sistemin gelişi) güvenilirdir; ancak yağışın tam saati ve miktarı değişebilir.
- 7 günden sonrası: Tahminler eğilim olarak okunmalıdır. Günlük ayrıntılar her güncellemede değişebilir.
Tahmin neden bazen tutmuyor?
- Sağanaklar çok yereldir. Model bir bölgede sağanak olasılığını doğru gösterebilir, ama yağışın tam olarak hangi mahalleye düşeceğini önceden bilmek mümkün değildir.
- Yer şekilleri etkilidir. Dağlar, vadiler ve deniz kıyıları rüzgârı, sıcaklığı ve yağışı yerel olarak değiştirir. Model ızgarası bu ayrıntıları tam olarak yakalayamayabilir.
- Tahmin noktası önemlidir. Bir ilin tahmini genellikle il merkezi için verilir. Aynı ilin yüksek kesimlerinde veya kıyısında hava farklı olabilir.
- Tahminler güncellenir. Yeni gözlemler geldikçe modeller günde birkaç kez yeniden çalıştırılır. Dün bakılan tahmin ile bugünkü arasında fark olması normaldir.
Sitemizdeki tahminler nereden geliyor?
Hava durumu sayfalarımızdaki tahminler, Norveç Meteoroloji Enstitüsü’nün (MET Norway) herkese açık tahmin servisinden alınır. Servis, Türkiye gibi İskandinavya dışındaki bölgeler için ağırlıklı olarak ECMWF modelinin verilerini kullanır. Her ilin tahmini il merkezinin koordinatları için hesaplanır ve yaklaşık saatte bir yenilenir. Kuvvetli yağış, fırtına ve benzeri durumlar için resmî uyarıları Meteoroloji Genel Müdürlüğü yayımlar.
İlinizin tahminine Hava durumu sayfasından ulaşabilir, tahminlerdeki terimlerin anlamı için hava durumu terimleri rehberine bakabilirsiniz.